Joeri de Wilde: SpaceX verkoopt toekomst zonder planetaire grenzen
Door Joeri de Wilde, Senior Econoom bij Triodos Investment Management
Financiële analyses tonen dat SpaceX schromelijk is overgewaardeerd. Maar de belofte om op dezelfde voet verder te kunnen leven, blijkt voor velen een aanlokkelijk perspectief.
SpaceX hoort sinds de beursgang van 12 juni bij de tien grootste bedrijven ter wereld. Op basis van de marktkapitalisatie stond het zelfs een tijdje op plek vijf, nu staat het ondanks de recente scherpe koersdaling toch nog op de zevende plek. Niet gek voor een bedrijf dat vorig jaar een verlies van USD 5 miljard rapporteerde. Ter vergelijking: de marktkapitalisatie van SpaceX is nu ongeveer even hoog als die van Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), dat vorig jaar USD 55 miljard winst maakte.
Om de huidige waardering te rechtvaardigen, moet er dus sprake zijn van een uitzonderlijk winstpotentieel. Volgens SpaceX zelf is dat ook zeker het geval. Het bedrijf stelt dat het de grootste Total Addressable Market (potentiële totale afzetmarkt voor een product of service) in de menselijke geschiedenis heeft geïdentificeerd: USD 28,5 biljoen, meer dan een vijfde van het mondiale bruto binnenlands product. Daarvan zou USD 26,5 biljoen afkomstig moeten zijn vanuit AI-toepassingen, vooral voor bedrijven.
De aantrekkingskracht van een verhaal
Verschillende analyses wijzen er echter op dat deze schattingen extreem optimistisch zijn. Op basis van beschikbare marktgegevens lijkt slechts 1% van de veronderstelde potentiële afzetmarkt een realistischere schatting. En op basis van de huidige waardering zou zelfs de enige winstgevende tak van het bedrijf, Starlink, uiteindelijk 80% van de wereldwijde markt voor internetdiensten moeten gaan uitmaken.
Toch blijven beleggers enthousiast. Waarschijnlijk dus niet vanwege de cijfers, maar door het bijbehorende verhaal dat oprichter Elon Musk vertelt. Via SpaceX schetst hij een toekomst waarin kunstmatige intelligentie, kolonisatie van de ruimte en technologische innovatie ons in staat stellen de beperkingen van de aarde te overstijgen. AI-datacentra in de ruimte, miljoenen satellieten in een baan om de aarde en uiteindelijk menselijke nederzettingen op Mars. Gezien de huidige geopolitieke spanningen, de steeds duidelijker voelbare klimaatcrisis en groeiende onzekerheid is dat voor velen een aantrekkelijk perspectief.
Happy few
Maar of ruimtekolonisatie de aarde daadwerkelijk zou ontlasten, is zeer de vraag. Marjolein van Heemstra, schrijver van het essay Wat is ruimte waard, stelt terecht dat de ideeën van Musk ‘net zo kapitalistisch en destructief zijn als die van onze koloniale geschiedenis, en daardoor eerder ouderwets’. Het is inderdaad moeilijk in te zien waarom de toe-eigening van de ruimte door de rijkste man ter wereld de fundamentele problemen op aarde zou oplossen. We zouden er goed aan doen de ruimte niet te zien als een verre bestemming om naartoe te vluchten of een nieuw gebied om uit te baten, maar als een domein ‘dat nauw verweven is met het aardse ecosysteem en de maatschappelijke problemen hier beneden weerspiegelt.’
Maar of ze nou slagen of niet, Musks plannen hebben hem een buitensporig rijk en machtig man gemaakt. Door de beursgang van SpaceX werd hij ’s werelds eerste biljonair. Samen met een aantal gelijkgestemden krijgt hij een steeds grotere controle over cruciale infrastructuur en over communicatie- en informatiesystemen. De beurswaarde van SpaceX berust grotendeels op verwachtingen over een verre toekomst. Zolang beleggers erin blijven geloven, vertaalt die belofte zich in een steeds meer toenemend financieel en politiek gewicht voor Musk.
Happy many
Toevallig verscheen vlak voor de beursgang van SpaceX het Global Justice Report, van onder meer topeconoom Thomas Piketty. Ook dit rapport schetst een toekomstbeeld, alleen een fundamenteel ander: in het jaar 2100 zijn klimaatverandering en extreme ongelijkheid beteugeld. 90% van de wereldbevolking heeft zijn inkomen zien verdubbelen, werkt veel minder uren en profiteert van een leefbare planeet. En vrijwel iedereen gaat erop vooruit wanneer niet alleen inkomen, maar ook vrije tijd en een bewoonbare aarde meetellen.
In tegenstelling tot het toekomstbeeld van Musk berust het plan van Piketty niet op een technologische sprong voorwaarts die alle grenzen opheft. De productiviteitsgroei waarop het scenario is gebaseerd gaat uit van historische trends. Toch wordt Piketty’s gedegen doorgerekende plan voor snelle decarbonisatie, minder werken, minder overconsumptie en een eerlijkere verdeling van inkomen, vermogen en macht minstens zo vaak als dat van Musk afgedaan als onrealistisch of zelfs gevaarlijk.
Dat roept de vraag op wie hier belang bij heeft. Voor de rijksten der aarde, zoals Musk, zijn dergelijke hervormingen inderdaad weinig aantrekkelijk. Anders dan de grote meerderheid van de bevolking zouden zij er relatief op achteruitgaan. Het is dan ook niet verrassend dat juist vanuit deze hoek speculatieve visies op ruimtekolonisatie en onbeperkte economische expansie als realistisch worden gepresenteerd.
Aan ons de keuze in welk verhaal we ons vertrouwen stellen. In een toekomstbeeld dat vooral de droom is van de rijkste man op aarde? Of in een toekomstbeeld dat uitgaat van wat fysiek, sociaal en economisch mogelijk is en waar vrijwel iedereen beter van wordt.
