Han Dieperink: AI en ESG
Door Han Dieperink, geschreven op persoonlijke titel
ESG is uit de mode. Vroeger was het een handig hulpmiddel om risico's op de lange termijn te wegen. Nu is het vooral een onderwerp waarover mensen ruziën.
De technologie die daarvan vaak de schuld krijgt, is AI. Dat zou te veel energie gebruiken, banen kosten en ondoorzichtig zijn. Toch klopt dat beeld niet. AI is misschien wel de sterkste bondgenoot die milieu, mens en bestuur de komende jaren krijgen.
AI en het milieu
Laten we bij het milieu beginnen, want daar ligt het bekendste bezwaar. Datacenters gebruiken nu wereldwijd ongeveer vijfhonderd terawattuur stroom per jaar. Rond 2030 is dat waarschijnlijk het dubbele: ongeveer 35 van alle elektriciteit op aarde.
Dat is veel. Maar je moet dit zien als een investering, niet als de opbrengst. Dezelfde technologie helpt namelijk om zon en wind beter te gebruiken. AI zorgt dat er minder groene stroom verloren gaat en stuurt energie slimmer door het net. AI ontwerpt ook nieuwe materialen voor batterijen, en veel sneller dan een laboratorium dat kan. Eén enkel model bracht meer dan tweehonderd miljoen eiwitstructuren in kaart.
Als je alles bij elkaar optelt (energie, voedsel en vervoer) kan AI tot 2035 miljarden tonnen CO2 besparen. Dat is veel meer dan datacenters uitstoten. En juist die vraag naar stroom is nu de grootste aanjager ooit van private investeringen in kernenergie en duurzame energie. Wie alleen naar de kosten kijkt en niet naar wat het oplevert, maakt een denkfout die beleggers vaak veel geld kost.
AI en de mens: kennis voor bijna iedereen
Dan de mens. Het angstbeeld is bekend: veel banen verdwijnen en de verschillen tussen arm en rijk worden groter. Toch laat de geschiedenis iets anders zien. Techniek die mensen productiever maakt, heeft altijd méér werk en welvaart gebracht dan ze wegnam. En een hogere productiviteit is nog altijd de enige blijvende weg naar een betere levensstandaard.
Maar het voordeel voor de samenleving is groter dan alleen werk. AI maakt kennis die vroeger schaars was voor bijna iedereen bereikbaar. Denk aan een medisch advies, een geduldige bijlesdocent, of hulp bij een juridische of financiële vraag. Lange tijd was dat alleen mogelijk voor wie het kon betalen. Nu komt het binnen bereik van bijna iedereen met een telefoon. Taalbarrières verdwijnen. Mensen met een beperking krijgen hulpmiddelen die tien jaar geleden ondenkbaar waren. En saai of gevaarlijk werk kan door een machine worden gedaan. De vraag wie er precies van profiteert, is terecht en vraagt om goed beleid. Maar het middel zelf maakt de verschillen vooral kleiner, niet groter.
AI en goed bestuur
Tot slot het bestuur. Daar wordt de winst het meest onderschat. Goed bestuur draait om één ding: de afstand kleiner maken tussen wat bestuurders zouden moeten weten en waar ze naar handelen. En juist daar zit de mens vaak in de weg. In bestuurskamers en beleggingscommissies zijn overmoed, kuddegedrag en het zoeken naar bevestiging dagelijkse kost. Het zijn precies de gedragsfouten waarover ik een boek schreef.
AI heeft een geheugen zonder ego. Ze herkent patronen zonder emotie. Ze geeft een tweede mening zonder iemand te willen behagen. En heel concreet: AI spoort fraude en witwassen op, verbetert de controle van de accountant, bewaakt regels op elk moment, en verkleint de kennisvoorsprong die het management heeft op de aandeelhouder. Het bezwaar dat algoritmes hun eigen vooroordelen zouden hebben, klopt. Maar een vooroordeel in een algoritme kun je meten, controleren en aanpassen. Bij het gevoel van een bestuurder lukt dat bijna nooit.
Onze kinderen krijgen het beter dan verwacht
We zijn gewend om somber te zijn over de wereld die we onze kinderen nalaten. Maar de vooruitgang gaat sneller dan we denken, en AI versterkt die nog. Betere gezondheid, meer kennis en hogere productiviteit stapelen zich over een generatie op elkaar. De kans is groot dat onze kinderen het juist veel beter krijgen dan we nu denken.
ESG ging altijd al over waarde op de lange termijn, niet over een moreel keurmerk. Op alle drie de punten vergroot AI de kansen. Dat betekent niet dat je AI tegen elke prijs moet kopen. De waardering blijft belangrijk, en een mooi verhaal is nog geen goede belegging. Maar het is wel een reden om verder te kijken dan het simpele, negatieve beeld. Het grootste risico is niet dat AI slecht is voor milieu, mens en bestuur. Het grootste risico is dat onze eigen denkfouten ons de kosten scherp laten zien en de baten vaag, en dat we daardoor de verkeerde kant op beleggen.
Meer columns van Han Dieperink
