Gerd-Jan van Wiggen: Europese banken tussen groei en regelgeving

Gerd-Jan van Wiggen: Europese banken tussen groei en regelgeving

Europa Wet- en regelgeving Banken

Door Gerd-Jan van Wiggen, Partner bij Probability & Partners

Terwijl de buitenwereld druk bezig is met de saga rondom het al dan niet aanblijven van Jensen Huang als CEO van NVIDIA, viel mijn oog de afgelopen week op een van de dagelijkse bulletins van het Europees Parlement.

Daarin werd de agenda aangekondigd van het Committee on Economic and Monetary Affairs. Mijn aandacht werd getrokken door het punt met de titel ‘Competitiveness of the banking sector in the European Union’. Hierbij een aantal observaties die ik wil delen en die relevant zijn voor investeerders in banken.

Draghi

Laten we eerst even terugblikken op het rapport van Mario Draghi dat de aanjager is van een aantal initiatieven. In september 2024 publiceerde hij zijn rapport over de toekomst van het Europese concurrentievermogen. Hij begint daarin met de constatering dat Europa achterblijft bij de Verenigde Staten voor wat betreft groei van het bbp. Financiering speelt hier een rol in. Als het gaat om de financiering van innovatie, merkt hij op dat banken niet de partijen zijn om hierin te voorzien. Meer geduldige en risico-tolerante equity-investeerders spelen een grotere rol om innovatie aan te jagen. Bij het financieren van grotere investeringen kunnen Europese banken wel een rol spelen, maar die rol wordt beperkt door een lagere winstgevendheid, gedreven door hogere kosten en een kleinere schaal dan de Amerikaanse banken. De beperktere mogelijkheden voor securitisaties, de veelheid aan prudentiële wet- en regelgeving en de gefragmenteerde bankensector via nationale scheidslijnen remmen de mogelijkheden voor banken verder af.

Draghi stelt een aantal concrete acties voor om de financieringscapaciteit van de bankensector te verbeteren. Een onderwerp waar voortgang zichtbaar is, is de hervorming van de securitisatiewetgeving. Het akkoord van 21 oktober is een stap in de goede richting, hoewel er mijns inziens nog meer gedaan moet worden aan de kant van de potentiële investeerders om deze markt verder aan te zwengelen.

Een tweede aandachtsgebied is de toetsing of de prudentiële wet- en regelgeving volstaan. Op dit gebied zien we de Europese Bankautoriteit en ECB bewegen, bijvoorbeeld door rapportageverplichtingen wat eenvoudiger te maken. Dit vermindert de kosten die gemoeid gaan met heel gedetailleerde uitvragen. Verder is er de wens om de capital stack te vereenvoudigen, de Pillar 2 eis voor de leverage ratio te schrappen en de aftrek van software van CET1 te herzien.

Het laatste gebied, dat van het afronden van de Banking Union is het meest uitdagend, omdat dit raakt aan soevereiniteit die landen hebben rondom de eigen (systeem)banken. Zie ook de aanloopdiscussies naar het overnamebod van UniCredit op Commerzbank.

Europese Commissie en Europees Parlement

In juli heeft de Europese Commissie een stuk gecommuniceerd met de titel ‘Competitiveness of the Banking Sector and the Single Market in Banking’. Ten opzichte van het Draghi-rapport lijkt het accent wat meer te zijn verschoven naar de bankensector. De Commissie stelt dat een concurrerende bankensector van belang is voor de financiering van groei, innovatie en strategische prioriteiten. Daarnaast wordt gesteld dat de bankensector en de kapitaalmarkt afhankelijk zijn van elkaar en zich naast elkaar moeten doorontwikkelen. Verder wordt gewezen op de balans tussen groei en resilience, en tussen de EU versus nationale belangen.

Het Parlement heeft hier in september op gereageerd met een conceptrapportage. Een aantal zaken valt mij in het bijzonder op. De analyse van de Commissie wordt herkend. Het voltooien van de Banking Union is een logisch element. Het rapport adviseert ook om de ESA’s een secundaire doelstelling te geven gerelateerd aan de groei en het concurrentievermogen van Europa. Stabiliteit van het financiële systeem blijft op de eerste plaats staan, maar met deze toevoeging kiest het Parlement voor een andere route naar de toekomst. De Commissie doet stel zelf niet dit voorstel voor de toezichthouders en waarschuwt dat vereenvoudiging geen deregulering mag worden.

Rondom de toepassing van AI wordt een scherp standpunt ingenomen, namelijk dat banken aangemoedigd moeten worden AI toe te passen bij bijvoorbeeld het toetsen van kredietwaardigheid, fraudepreventie en riskmanagement, en dat innovatieve use cases getest kunnen worden zonder op voorhand als high-risk te worden geclassificeerd onder AI-wetgeving. EU-wetgeving mag geen obstakel vormen bij de invoering van deze technologie.

Deze tekst van de rapporteur heeft geleid tot 576 voorgestelde amendementen, die in oktober zijn gepubliceerd. Dit toont aan dat het proces grondig is, maar het leidt bij mij wel tot de zorg dat er nog de nodige discussies moeten worden gevoerd om tot een gezamenlijk standpunt te komen. De stemming is inmiddels uitgesteld van 10 november naar 1 december omdat de partijen er nog niet uit zijn.

Inhoudelijk komt de discussie naar voren wie er (mede)verantwoordelijk is of moet zijn voor het Europese concurrentievermogen. Het gebruik van AI binnen banken laat in de amendementen ook zien dat de discussie rondom snelheid versus prudentie nog niet beslecht is.

Wat betekent dit voor investeerders?

Mijn afdronk van de verschillende stukken is dat twee soorten banken voordeel kunnen hebben van de potentiële wijzigingen: banken die relatief veel kapitaal en liquiditeit moeten aanhouden door verschillende nationale regimes, omdat zij grensoverschrijdend actief zijn, en banken die schaalvoordelen en kostenefficiëntie weten te bewerkstelligen, al dan niet met AI. De eerste groep kan aantrekkelijk lijken doordat zij kapitaal kunnen teruggeven aan investeerders, maar dit effect is eenmalig. Voor de langere termijn is de tweede groep interessanter, omdat zij betere kansen hebben om beter te presteren in een concurrerender veld. Ook recent ECB-onderzoek (Bank competitiveness and its role for monetary policy) laat zien dat een lagere kostenbasis, anders dan lagere kapitaalvereisten, een meetbaar effect heeft op het concurrentievermogen. Het eenmalige effect laat nog even op zich wachten. De voorstellen komen naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027.

 

Meer columns van Gerd-Jan van Wiggen