Midas Westhoek (AF Advisors): Transitiebeleggingen onder SFDR 2.0, Greenwashing 2.0?

Midas Westhoek (AF Advisors): Transitiebeleggingen onder SFDR 2.0, Greenwashing 2.0?

Energietransitie Wet- en regelgeving ESG

Door Midas Westhoek, Analyst, AF Advisors

Een vervuilende onderneming kan een verdedigbare transitiebelegging zijn. Juist in vervuilende sectoren kan financiering van de transitie naar schonere productieprocessen van betekenis zijn. Maar wanneer is er sprake van een geloofwaardige transitie en wanneer wordt een vervuilende onderneming van een groen etiket voorzien?

De Europese Commissie heeft in november 2025 haar voorstel voor de herziening van de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR 2.0) gepubliceerd. Onder dit voorstel worden de huidige classificatiecategorieën artikel 6, 8 en 9 vervangen door productcategorieën. De huidige classificatiecategorieën werden in de markt onterecht als duurzaamheidskenmerk gebruikt. Zo werden SFDR-producten onder artikel 8 en 9 aangeduid als zogenaamde ‘lichtgroene’ en ‘donkergroene’ producten, terwijl de categorisatie weinig zegt over de feitelijke beleggingen en hun bijdrage aan duurzaamheid.

Daarom worden onder de SFDR 2.0 drie vrijwillige productcategorieën geïntroduceerd: transitie, ESG basic en duurzaam. Minstens 70% van de portefeuille moet de gekozen strategie ondersteunen en voor elke categorie gelden specifieke verplichte uitsluitingen. De transitiecategorie is bedoeld voor beleggingen in ondernemingen of projecten die nog niet duurzaam zijn, maar wel op een geloofwaardig transitiepad zitten. De Europese Commissie sloot in haar voorstel ondernemingen die nieuwe fossiele projecten ontwikkelen uit van de transitiecategorie.

De Raad van de Europese Unie koos voor een andere lijn: deze ondernemingen kunnen wél in aanmerking komen als zij minimaal 20% van hun kapitaaluitgaven besteden aan taxonomieconforme activiteiten en een duidelijke, tijdgebonden strategie hebben om hun scope 1- en scope 2-uitstoot te verlagen. De ECON-commissie van het Europees Parlement nam op 10 september 2026 dezelfde regel over, met een extra voorwaarde: over een periode van drie jaar moet een onderneming gemiddeld meer investeren in taxonomieconforme activiteiten dan in nieuwe fossiele projecten. Vervolgens zijn in oktober de triloogonderhandelingen van start gegaan. Een akkoord wordt eind 2026 of begin 2027 verwacht.

Fossiele brandstoffen onder de transitiecategorie

Is het wenselijk dat producten in de transitiecategorie in nieuwe fossiele projecten mogen beleggen? In februari 2026 riepen verschillende organisaties, waaronder het WWF, op om ondernemingen die nieuwe fossiele projecten ontwikkelen uit alle drie de SFDR-categorieën te weren. Ook Eurosif, de Europese koepel van duurzame beleggers, is kritisch. In het voorstel van de Raad blijven ondernemingen met fossiele uitbreidingsplannen in aanmerking komen, zolang 20% van hun kapitaaluitgaven taxonomieconform is en zij een plan hebben voor hun eigen uitstoot.

Het toelaten van ondernemingen met fossiele projecten tot de transitiecategorie is op zichzelf verdedigbaar. Juist daar moet immers de omslag plaatsvinden. Het risico zit in de maatstaf. Een vast percentage groene investeringen zegt iets over een deel van de kapitaaluitgaven, maar weinig over de richting van de onderneming. Een bedrijf kan investeren in groene energie én zijn olie- en gasproductie jarenlang uitbreiden. Een beperkte groene activiteit wordt dan onder het voorstel van de Raad een vrijbrief om de hele onderneming als transitiebelegging te presenteren. De toevoeging van de ECON-commissie ondervangt dit grotendeels, mits die wordt gehandhaafd.

Ruimte voor fossiel, mits de koers verandert

Er kan enkel van transitie worden gesproken als de groene kapitaaluitgaven de fossiele uitbreiding structureel overtreffen. Wereldwijd gaat naar verwachting bijna twee keer zoveel geld naar schone energie als naar fossiele energie, maar olie- en gasbedrijven zijn goed voor minder dan 5% van die investeringen in schone energie.

Daarnaast moet ook de totale uitstoot van ondernemingen worden meegewogen. Bij fossiele producenten komt naar schatting 80% tot 95% van de uitstoot voort uit het gebruik van hun producten (scope 3 onder SFDR). Een reductiestrategie die alleen de eigen uitstoot omvat (scope 1 en 2), kan daarom een beperkt beeld geven. Opvallend is dat het voorstel van het Europees Parlement hier geen aandacht aan besteedt.

Tot slot is er een geloofwaardig transitieplan nodig om de transitiebeloften van een onderneming hard te maken, met wetenschappelijk onderbouwde doelen en tussentijdse mijlpalen. Momenteel is dit ook in de voorstellen opgenomen. Ondernemingen moeten beschikken over een tijdgebonden en meetbare strategie om hun broeikasgasemissies van scope 1 en scope 2 te verminderen, die bovendien verenigbaar is met de beperking van de opwarming van de aarde overeenkomstig het Klimaatakkoord van Parijs.

De transitiecategorie is niet bedoeld als de strengste duurzaamheidscategorie, maar om daadwerkelijke uitstootvermindering te financieren, ook bij ondernemingen die nog volop moeten verduurzamen. Te strenge eisen kunnen beleggers bovendien ontmoedigen om op de Europese kapitaalmarkt te investeren, wat SFDR 2.0 nu juist probeert te voorkomen door de regels te vereenvoudigen en de administratieve lasten te verlagen.

De uitkomst van de onderhandelingen zal de komende maanden duidelijk maken in hoeverre nieuwe fossiele projecten onderdeel mogen zijn van transitiebeleggingen. Fossiele projecten kunnen zeker een onderdeel zijn van de transitiecategorie, zolang er een geloofwaardig transitieplan aan ten grondslag ligt. Een transitiecategorie dient in ieder geval één waarborg te hebben, namelijk dat er op termijn afstand wordt genomen van fossiele brandstoffen. Anders krijgt greenwashing onder SFDR 2.0 slechts een nieuwe naam: transitie.