Bert Leffers & Hayo Heerink: Crypto’s, de tulpenbol en het verhaal
Zijn de tulpenmanie van de zeventiende eeuw en de cryptohype van vandaag met elkaar te vergelijken? Of is dit zo’n moment waarop de financiële geschiedenis zich weliswaar niet herhaalt, maar wel rijmt?
Door Bert Leffers, onafhankelijk investment consultant, en Hayo Heerink, voormalig beleggingsstrateeg bij pensioenfondsen
De tulpenmanie speelde zich af in herbergen en op veilingbriefjes, terwijl de crypto-hype zich afspeelt in apps, in wallets en op Discord-kanalen1. Maar onder de oppervlakte delen ze dezelfde brandstof: het verhaal dat sterker wordt dan de werkelijkheid. En precies dan komt de narrative fallacy om de hoek kijken: onze hardnekkige neiging om achteraf logische, afgeronde verhalen te construeren over markten die in werkelijkheid chaotisch, menselijk en onvoorspelbaar zijn.
Tulpen: het eerste grote beleggingsverhaal
De tulpenmanie was geen rationeel marktverschijnsel, maar een sociaal fenomeen. Tulpenbollen werden verhandeld alsof ze productieve assets waren, terwijl ze in feite niets deden behalve… in de grond zitten. De waarde zat niet in de bol, maar in het verhaal dat eromheen ontstond: de tulp was zeldzaam, begeerd, stijgend in prijs, en vooral door iedereen gewild. Totdat het verhaal omsloeg. Niet omdat de tulpen veranderden, maar omdat de collectieve verbeelding veranderde. De markt stortte in op het moment dat het narratief brak.
Crypto is géén tulpenbol. Er zit technologie achter, infrastructuur, nieuwe vormen van eigendom en transacties. Maar de manier waarop mensen erin beleggen lijkt soms pijnlijk veel op 1637. De overtuiging dat het ‘dit keer anders is’, de jacht op snelle rijkdom, de sociale druk. De verhalen die harder stijgen dan de onderliggende waarde. En ook hier geldt: de markt beweegt niet alleen op technologie, maar op narratieven: Bitcoin als digitaal goud, Ethereum als wereldcomputer. Verhalen die soms waar worden, maar vaker slechts waar lijken.
Narrative fallacy (zoals beschreven door onder anderen Kahneman2) maakt duidelijk waarom we achteraf altijd denken dat het logisch was. We reconstrueren de chaos tot een verhaal dat klopt. Maar dat verhaal klopt vooral voor onszelf. De tulpenmanie wordt nu vaak gepresenteerd als een les in massahysterie. Dat is een reconstructie achteraf. Net zoals crypto-analyses achteraf perfect kunnen uitleggen waarom een token 300% steeg, terwijl niemand het op het moment zelf wist.
De echte parallel is dat markten niet worden gedreven door objecten, maar door mensen. De tulpenbol was niet irrationeel. De mens erachter was dat. Crypto is niet irrationeel. De mens erachter soms wel. Beide markten laten zien dat:
- waardering zonder fundament kwetsbaar is,
- verhalen sterker zijn dan spreadsheets,
- liquiditeit verdwijnt wanneer het verhaal breekt,
- de massa altijd te laat is, zowel bij de top als bij de bodem.
Wat beleggers vandaag kunnen leren van 1637
Onderzoek het fundament, niet het verhaal. Een tulp blijft een tulp. Een crypto blijft een crypto, tenzij het echte cashflows of utility genereert. Wees allergisch voor te mooie verklaringen. Als een analyse te rond is, te logisch, te perfect, dan is het waarschijnlijk achteraf geconstrueerd.
Herken dat FOMO geen strategie is. Het is een emotie, en een dure ook.
De tulpenmanie was geen incident, maar een spiegel. Crypto is geen herhaling, maar een echo. En de narrative fallacy is de stem die ons vertelt dat we het allemaal hadden kunnen weten. Wie dat begrijpt, belegt niet in verhalen, maar in waarde.
1. Discord-kanalen (in de context van crypto) zijn thematische chatruimtes binnen een Discordserver waar een community informatie deelt over een specifieke munt, project of tradingstrategie.
2. Daniel Kahneman, Thinking fast and slow.
Lees het volledige artikel in Financial Investigator magazine