Anton Kramer: Beleggen in eigen land
Door Anton Kramer, Mede-Oprichter van OverRendement
Nederlandse pensioenfondsen staan onder druk van zowel de politiek als het bedrijfsleven om meer in eigen land te beleggen. Met name voor woningbouw zijn honderden miljarden nodig.
Pensioenfondsen laten zich ondertussen niet onbetuigd. Zo heeft ABP € 10 mld gereserveerd voor Nederlandse impactinvesteringen. Ook PME, PMT en PFZW pakken stevig door en hebben al verschillende investeringen gedaan in Nederlandse en Europese initiatieven, van duurzame energie tot ontwikkelingen in medische robotica. Met deze investeringen kan de Nederlandse economie worden gestimuleerd en kan de afhankelijkheid van buitenlandse technologie worden verminderd. De trend naar deglobalisering vraagt om eigen kapitaal voor eigen innovatie. Nederland heeft de kennis en het innovatievermogen om voorloper te zijn, maar dat vereist ook kapitaal voor risicovolle investeringen.
Tegelijk kent verplicht beleggen in eigen land ook een keerzijde. Hoe sympathiek het idee ook klinkt, verplicht lokaal beleggen beperkt simpelweg de speelruimte van beleggers. Het rapport-Wennink onderkent de noodzaak voor voldoende investeerbare proposities. Het Nederlandse pensioenvermogen is groot, groter dan het jaarlijkse BBP. Een prijsopdrijvend effect valt niet uit te sluiten wanneer pensioenfondsen massaal de Nederlandse markt op gaan. Ook wordt het pensioenfonds gevoeliger voor de economische situatie in eigen land. Wie baan, huisprijs én pensioen afhankelijk maakt van dezelfde nationale economie, vergroot ook de kwetsbaarheid bij economische tegenwind.
Daarnaast speelt de vraag van de exit-strategie. Veel private equity- en venture capital-fondsen kennen een cyclus van 5 jaar investeren en 5 jaar desinvesteren, waarna de bedrijven verkocht moeten zijn. Vanuit de lokale focus zou het voor de hand liggen deze bedrijven niet aan de hoogste internationale bieder te verkopen. Het risico is dat de technologie of het bedrijf dan alsnog naat het buitenland verdwijnt. Kijk naar de verkoop van Solvinity, het Amsterdamse bedrijf waar DigiD van afhankelijk is. Het was al zo’n 10 jaar in handen van een Londons private equity-fonds en wordt nu verkocht aan een Amerikaans IT-bedrijf. Restricties opleggen aan de afkomst van de mogelijke kopers leidt tot een lagere opbrengst.
Ik schat in dat een grote groep deelnemers van pensioenfondsen graag ziet dat er meer wordt geïnvesteerd in de lokale economie. Zelfs als dat mogelijk leidt tot een minder optimale risico-rendementsverhouding van de beleggingen. Zeker wanneer innovaties de kwaliteit van het gepensioneerde leven verbeteren. Maar er zal ook een groep zijn die geen concessies wil doen. De keuze voor de solidaire premieregeling heeft het moeilijk gemaakt deze nuances in het beleggingsbeleid aan te brengen. Misschien is dat wel de volgende stap in het pensioenstelsel: deelnemers echte keuzevrijheid geven over hoe hun pensioen de toekomst financiert. Pensioenfondsen moeten immers niet alleen investeren in innovatie, maar ook zélf durven vernieuwen.