Harry Geels: Drie nuances bij de gijzeling van Maduro
Harry Geels: Drie nuances bij de gijzeling van Maduro
Door Harry Geels
De Amerikaanse interventie in Venezuela en de arrestatie van Maduro leiden tot voorspelbare polarisatie. In plaats van de bekende argumenten opnieuw te herhalen, loont het echter om de situatie beschouwelijker te bekijken. Dat levert drie interessante perspectieven op.
De (sociale) media stonden dit weekend weer bol van reacties op de inval van de VS in Venezuela. Het ging van hot naar her: van keiharde veroordelingen (schending van het internationaal recht, inbreuk op de soevereiniteit van een land) tot meer pragmatische reacties (mogelijk meer vrijheid en democratie in een autoritair en corrupt land). Het heeft nu geen zin meer om al deze argumenten te herhalen. Ik wil liever uitzoomen en met een meer filosofische bril naar deze geweldsdaad kijken.
1) De inval is onderdeel van de actuele geopolitieke ontwikkelingen
Bij de meeste analyses van de recente gebeurtenissen wordt gespeculeerd over de échte reden achter de ontvoering: drugs, olie, macht, vrijheid. De werkelijke redenen zullen we waarschijnlijk niet precies kunnen achterhalen. Ten eerste kennen we de informatie niet waarover de VS beschikken. Ten tweede moeten we niet alles wat de politiek naar buiten brengt als waarheid aannemen. Eén conclusie lijkt echter wél gerechtvaardigd: de inval is onderdeel van het actuele geopolitieke steekspel.
De wereld deelt zich in rap tempo op in geopolitiek-economische blokken. De VS richt zich meer op zichzelf, maar heeft daarbij grote invloed nodig op het eigen werelddeel, onder andere wat betreft toegang tot grondstoffen en consumentenmarkten. Venezuela is rijk aan grondstoffen en een vreemde politieke eend in de bijt. Het financierde andere socialistische landen, zoals Cuba (vooral met olie), en werkte steeds meer samen met China, en in iets mindere mate ook met Iran en Rusland. De inval is dus pure realpolitiek. Of wellicht een terugkeer naar de Monroe-doctrine.
2) Er is hypocrisie en inconsistentie in de veroordeling
Landen of bekende personen zijn niet altijd even consistent in het veroordelen van geweld. Ruslands inval in Oekraïne wordt lang niet door alle landen zo hard veroordeeld als bijvoorbeeld deze daad van agressie. Als internationale wetten ertoe doen, dan moeten ze universeel worden toegepast. In de afgelopen vijftig jaar alleen al zijn meer dan honderd bindende Veiligheidsraadresoluties niet nageleefd. Er zijn veel dubbele standaarden en internationaal recht mist regelmatig zijn uitwerking.
3) Een categorisch imperatief
Tot slot het meest ethisch-filosofische perspectief, het categorisch imperatief van Immanuel Kant: handel altijd volgens die regel waarvan je wilt dat die een universele wet wordt. Oftewel, als je deze daad van agressie veroordeelt, zou je dan in alle vergelijkbare gevallen hetzelfde oordeel vellen? Stel bijvoorbeeld dat Franse elitetroepen iets vergelijkbaars in het Kremlin zouden doen en Poetin zouden ontvoeren, zou je die ontvoering met dezelfde stelligheid veroordelen? Of het ontvoeren van Hitler in de jaren dertig door om het even welk buurland van Duitsland?
Deze denkoefening dwingt je om na te denken of je morele oordeel principieel of situationeel is. Daarnaast stelt Kant dat mensen nooit louter als middel mogen worden gebruikt, maar altijd ook als doel op zich. Dit geldt niet alleen voor Maduro, maar voor alle Venezolanen: wordt hun vrijheid en zelfbeschikking hier gerespecteerd, of worden zij slechts instrumenteel ingezet voor geopolitieke belangen? Als een hele bevolking enkel als middel wordt gebruikt, is dat volgens Kant moreel verwerpelijk.
Wie Kant serieus neemt, moet zich afvragen: veroordeel je consequent én respecteer je altijd de mens als doel, ook als dat politiek ongemakkelijk is? Voor wie Kants filosofie te abstract is, kunnen we ook verwijzen naar Hugo de Groot, grondlegger van het internationale recht. In De Jure belle ac Pacis stelt hij dat je een dictator mag verwijderen, maar wel met de juiste intentie (dus niet vanuit zelfbelang). En dan nog een ethische vraag: als je de acties van de VS (filosofisch) verwerpelijk vindt, blijf je daar dan nog zakendoen of beleggen?
Gevolgen voor beleggers
Los van de morele en geopolitieke discussie is er ook een economische dimensie. Als Venezuela onder een meer westersgezinde regering weer open zou gaan, kan dat positief uitpakken voor Zuid-Amerikaanse aandelenmarkten. Er komt een economie bij die opnieuw handeldrijft, investeringen aantrekt en mogelijk toetreedt tot internationale kapitaalmarkten. Voor de VS betekent dit meer zekerheid over grondstoffen en minder afhankelijkheid van China. De olieproductie kan toenemen, wat waarschijnlijk leidt tot lagere olieprijzen wereldwijd.
Kortom, beleggers zullen deze ontwikkeling waarschijnlijk als positief zien, mits de overgang naar stabiliteit slaagt.
Tot besluit
De inval in Venezuela is meer dan een incident. Het is een spiegel voor onze geopolitieke realiteit, onze morele consistentie en zelfs onze economische belangen. Wie zich uitspreekt, zou dat moeten doen op basis van universele principes en niet op basis van opportunisme. En wie naar de markten kijkt, ziet dat machtspolitiek en economie onlosmakelijk verbonden zijn. Misschien is dat wel de grootste les: idealen zijn mooi, maar in de praktijk regeert vaak de realpolitiek en die heeft altijd een prijs, zowel ethisch als financieel.
Dit artikel bevat een persoonlijke opinie van Harry Geels