15 september 2011
De ECB moet nú optreden om een verdere (banken)crisis te voorkomen

Justin Bisseker, Schroders Europese bankenanalist, laat zijn gedachten gaan over welke maatregelen de ECB op zeer korte termijn zou moeten nemen om een verdere crisis in de eurozone een halt toe te roepen en de banken meer lucht te geven. 

De consensus over de eurozone lijkt op dit moment te zijn dat het eerst erger moet worden, voordat het beter zal gaan. Vanuit die gedachte bestaat er bij beleggers dan ook geen enkele wil om Europese bankaandelen te kopen. Algemeen is de mening dat het beter is te wachten tot de beleidsmakers in een hoek zijn gedrukt, en er geen andere mogelijkheid meer overblijft dan een duurzame oplossing voor de europroblematiek te creëren, zoals bijvoorbeeld een vorm van budgettaire eenheid in de eurozone. Maar die afwachtende houding hoeft niet per se de juiste en meest voor de hand liggende te zijn. Er is een aantal zaken dat de beleidsmakers kunnen doen, die een positief effect zullen hebben op de prijzen van Europese bankaandelen, zeker omdat vrijwel alle beleggers zich hebben ingesteld op een negatieve uitkomst. 

Twee fundamentele zaken

Als eerste: de eurozone kan niet opgeheven worden, althans niet op zo’n manier dat de 17 landen terugkeren naar hun eigen nationale valuta. Bij het begin van het europroject zijn de landen ingestapt met een ‘enkele reis’ omdat het financiële system sindsdien te zeer verweven is geraakt. Grensoverschrijdende bankenclaims op Griekenland, Ierland en Portugal bedragen in totaal 810 miljard dollar, volgens cijfers van de BIS. Met Italië en Spanje erbij gerekend kom je uit op een totaal van 2,4 biljoen en de hele eurozone is goed voor 7 biljoen. Dat is ongeveer vijf keer het totale kapitaal van het Europese bancaire systeem. Daarnaast zijn er de afgeleide verplichtingen die hier bovenop komen. In theorie zouden individuele landen kunnen besluiten de euro te verlaten (hoewel er discussie bestaat over de juridische haalbaarheid hiervan). Maar een dergelijke stap zou de economie van het land dat de euro vaarwel zegt, vernietigd worden  door het niet nakomen van de rente- en aflossingsverplichtingen. In de zwakkere landen zal waarschijnlijk een hyperinflatie optreden, terwijl de sterkere landen te maken krijgen met een ineenstorting van de concurrentiekracht en een teloorgang van het bancaire stelsel. 

Een tweede punt is dat de eurocrisis daadwerkelijk oplosbaar is. De totaalsom van de eurozone overheidsschuld staat er niet slechter voor dan die van de VS of Groot-Brittannië en aanmerkelijk beter dan die van Japan, of je nu kijkt naar de bruto schuldpositie van de overheid ten opzichte van het bbp, of de netto schuldpositie, het overheidstekort of de balanspositie. Het probleem zit hem in de verdeling van de schuld en het bbp. Daarbij komt nog dat omdat Griekenland een overduidelijk solvabiliteitsprobleem heeft en Portugal en Ierland er niet heel goed voorstaan,  de zorgen over Spanje en Italië meer te maken hebben met liquiditeit en sentiment in de context van de stevige beperkingen die de monetaire unie de landen oplegt.   

Het voorstel

Een oplossing voor de eurozone die op de lange termijn is gericht, moet er eentje zijn die beleggers de rotsvaste overtuiging geeft dat zij hun geld volledig zullen terugkrijgen, onafhankelijk welk land dit garandeert. Dit zou kunnen betekenen dat Europa afstevent op een volwaardige budgettaire unie, maar het is waarschijnlijker dat er goede controlemechanismen opgezet worden van het staatsschuldniveau en begrotingstekorten, ondersteund door nominale bbp-groei; oftewel dat de afspraken die zijn gemaakt in het Verdrag van Maastricht in de toekomst daadwerkelijk geïmplementeerd zullen worden.  In de tussentijd dienen er snel enkele maatregelen genomen te worden die rust bieden tot het moment dat een duurzame oplossing is uitgevoerd:

-De ECB-renteverhogingen van april en juli dienen direct te worden teruggedraaid

-De onbeperkte liquiditeitsvoorzieningen voor de Europese banken voor het eenjaars en tweejaarsgeld dienen opnieuw te worden ingevoerd en zullen een belangrijke positieve stimulans voor het sentiment vormen

-De aankopen van Italiaanse en Spaanse obligaties zouden vervangen moeten worden door een versoepelend beleid (quantitative easing) waardoor er defacto een plafond  komt te liggen in de maximale spreads tussen de obligaties van de Europese landen ten opzichte van de bunds. 

Deze voorstellen zijn niet bedoeld als een langetermijnoplossing voor de crisis, maar zullen de autoriteiten wat meer lucht geven. Tegelijkertijd kan er gewerkt worden aan die noodzakelijke oplossingen voor de lange termijn. En die duurzame oplossingen zullen een weerspiegeling moeten zijn van het feit dat een grotere budgettaire en politieke integratie onvermijdelijk zijn wil de euro overleven.