De garanties in de huidige pensioencontracten zijn schijnzekerheden gebleken. Ze moeten worden vervangen door nieuwe, heldere afspraken over de manier waarop tegenvallende (en meevallende) beleggingsrendementen in de toekomst worden opgevangen. Dat schrijven Frank de Jong (Universiteit van Tilburg) en Antoon Pelsser (Universiteit van Maastricht) in een paper van Netspar, het Network for Studies on Pensions, Aging and Retirement.

De huidige rekensommen die bepalen of een pensioenfonds al dan niet beschikt over voldoende middelen om aan alle verplichtingen te voldoen, zijn niet de goede instrumenten voor een duurzaam pensioenstelsel, aldus de onderzoekers. Het Financieel Toetsingskader dat voor toezichthouders bepalend is voor de controle van de pensioensector moet worden herzien. Ten eerste omdat daarin te veel aandacht uitgaat naar de financiële positie van de fondsen op de korte termijn (namelijk een jaar) en ten tweede omdat het leunt op het geven van 'garanties' met een zekerheid van 97,5 procent.

Pretenderen
Die garanties zijn een schijnzekerheid gebleken, zo moet worden geconcludeerd nu de dekkingsgraden van pensioenfondsen al voor de tweede keer in korte tijd door hun bodem zijn gezakt. Ter illustratie: een zekerheid van 97,5 procent toegepast op de aandelenmarkt betekent dat rekening wordt gehouden met een koersdaling van 25 procent een keer in de veertig jaar (2,5 procent). Dat is niet realistisch.

Volgens De Jong is het ook niet reëel om nog langer te pretenderen dat pensioengerechtigden later 70 procent van hun gemiddelde loon zullen ontvangen. "De situatie is ernstiger dan het lijkt", zegt hij. "Dekkingsgraden worden berekend zonder dat rekening wordt gehouden met toekomstige prijscompensatie. Terwijl iedereen weet dat pensioenfondsen ernaar streven jaarlijks de pensioenen te laten meestijgen met de inflatie."

Pijn verdeeld
Hij pleit voor nieuwe pensioencontracten. "De vraag hoe de pijn wordt verdeeld van tegenvallende beleggingsopbrengsten wordt nu telkens ad hoc beantwoord, zonder dat de gemaakte afwegingen inzichtelijk zijn." Vervolgens moet duidelijk worden afgesproken hoe tegenvallers worden opgevangen, met verhoging van de premie of met verlaging van de uitkeringen. Evenzeer moet worden afgesproken hoe meevallers worden verdeeld en gespaard.

Nut
"Het vooraf maken van goede afspraken is een veel betere basis voor solidariteit dan het vooraf beloven van 'zekerheid' en alsnog de pijn moeten verdelen", zo stelt de studie. De Jong: "Pensioenfondsen hebben voldoende te bieden om zich te onderscheiden van verzekeraars. Door hun schaal zijn ze in staat de kosten laag te houden en bovendien zijn in pensioencontracten risico's af te dekken die individueel alleen tegen zeer hoge kosten te verzekeren zijn: je levensverwachting en de inflatie."